انگیــــــــــــزه

فــــــــرح آبـــــاد به روایت اسناد تاریخی(2):

در دومین قسمت از ارائه اسناد تاریخی در باره قدمت و جایگاه

 فـــــرح آبـــاد،به گزارشات توصیفی جهانگردان و سیاحان

خارجی که از این شهر تاریخی بازدید به عمل آورده اند،

می پردازیم تا طی آن در ذهن مخاطبان از فـرح آبـاد و اهالی

 آن ذهنیت و شناخت نسبی ایجاد کرده و مانوس سازم.

گزارش توصیفی از فــــرح آبـــاد:

الف-فـــرح آباد به روایت سفرنامه پیتر دلاواله جهانگر ایتالیایی:

ماه محرم الحرام سال 1027 از راه فیروزکوه به مازندران عزیمت کردم.

زنان و مردان دارای چشم و ابروی سیاه و مشکی هستند و زنان هیچوقت چهره خود را نمی پوشانند و

از صحبت با مردان امتناعی ندارند.آنان مانند مردان این دیار در برخورد بسیار مودب و مهربان هستند. این

مردم دوست دارند خانه خود را در اختیار مهمان قرار دهند و با آنان با کمال ادب رفتار کنند.

من در هیج جای دیگر دنیا ندیده ام مردم دهات،آنقدر دارای تمدن و آداب و رسوم پسندیده باشند.

زیبا ترین نقطه ای است که تا به حال در آسیا دیده ام و مردم آن متمدن ترین و با ادب ترین مردمی

 هستند که ممکن است در دنیا وجود داشته باشند.

چهار فرسنگ بین ساری و فرح آباد به اندازه ای آباد و پر جمعیت بود که میتوان گفت

 این دو شهر به یکدیگر متصل بوده اند.

وزیر مازندران که بر این شهر وسایرمناطق این ایالت حکومت میکرد،درفـرح آبـاد بسر می برد.

شـــاه نام فـرح آبـاد را که مرکب از دوکلمه "فرح" به معنی نشاط و "آباد" به معنی دایر است،برگزید.

 عواملی که باعث ایجاد این شهر توسط شاه عباس گردید عبارت بوده است از:

*عشق و علاقه به آبادانی و زیبایی مملکت

*عشق به مازندران که مادرش اهل این منطقه است.خودش همیشه می گوید که خون مازندرانی 

در رگهایش جریان دارد.

کمربندی که درشهر فـــــرح آبـــاد کشیده شده،مانند روم و قسطنطنیه بسیاروسیع وحتی ازآنها

 نیز بزرگتر است،

زیرا خیابانهای مختلف این شهرهریک به طول یک فرسنگ هستندوساکنان شهرکه لحظه به لحظه

 برتعداد آنها افزوده می شود،ازملل مختلفی تشکیل شده اندکه اقلیت آنها مسلمانان واکثریت آنها

 مسیحیان متعلق به ارمنی وگرجی هستندکه هر قدرمایل باشند،می توانند کلیسا بسازند.

خیابانهای فـــرح آبـــاد تماماً پهن و طویل هستند و در دو طرف آنها خانه های متعددی قرار دارد.

در مقابل هر خانه چاهی است که آب باران به سمت آن می رود،زیرا در غیر این صورت این منطقه

پر باران به زودی مبدل به باتلاق عظیمی می شود.

خانه هاعموماً یک طبقه بوده وسقف آنها با نی های مرداب که به خوبی جلوی نفوذ باران رامیگیرند،

 پوشیده شده و دیوار خانه ها در فـــرح آبـــاد از کاه و گل ساخته شده که بدون به کاربردن سنگ آن

را مصرف کرده اند و فقط خانه شاه با آجر ساخته شده است.

بنای دیگر آجری،کاروانسرای ناتمامی است که وزیر مازندران به من گفت،اخیراًبرای حوش آیند شاه،

 فقط ظرف پانزده روز آن را ساخته اند.

یک حمام عمومی نیز در این شهر وجو دارد.

بطور کلی تمام این شهر جدید التاسیس از گل و چوب و نی و کاه بنا شده و به مناسبت این غالباً

آتش سوزی سرتاسر یک خیابان را از بین می برد.

در صورت وقوع حریق،شاه اجازه نمی دهد جز با مصالح خوب،خانه ها را تجدید کنند و به این ترتیب

 کم کم وضع ساختمانها دارد عوض می شود.

 گمان می کنم به زودی فــــــــرح آبـــــاد نه تنها یکی از بزرگترین و پر جمعیت ترین شهرها،

 بلکه زیباترین شهرهای مشرق زمین خواهد شد.

از وسط فـــــــرح آبـــــاد رودخانه کوچکی می گذرد که "تجن" نام دارد و در شهر ساری بر روی

 آن قایقرانی می کنند.

 درداخل شهر فــرح آبـاد بر روی این رودخانه،پلی محکم قراردارد.(سفرنامه پیتر دلاواله-ص163-176)

ب-فـــــــرح آبـــــاد به روایت خاندان مرعشی:

این فــــــرح آبـــــاد در اصل طاحون(طاهان) بود.

نواب همایون(شاه عباس ) آن را دارلسلطنه خود و بنام فــــــــرح آبـــــاد موسوم ساخت.

درسنه احدی وعشرین و الف(1021هجری قمری)بنای آن نهاد ازگیلان،خانه کوچ بسیارآورد ومردم

شیروان را که قبل از آن بنا،بدانجا آورده بود،مقام داشتند،و ازگرجی و ارمنی ومسلمان و نخچیروانی

 وآرش و یهودی وگرجستانی،چندین هزار خانه آورده بود و شهر عظیم ساخته که هنوز آباد است.

(تاریخ خاندان مرعشی –میرتیمور مرعشی-ص361-362)

ج-فــرح آبــاد به روایت استودارت انگلیسی:

شاه به ما دستور داده بود که از راه فرح آباد که کنار دریای خزر است برویم تا بتوانیم قصر شاه را در آنجا ببینیم.

از اشرف حرکت کرده و به عمارت شاه در فرح آباد که یکی از عمارتهای معمولی شاه است، رسیدیم که یک

میل با دریای خزر فاصله داشت.

در اینجا رحل اقامت افکندیم و کنار نهری در مجاور آشپزخانه شاه خوابیدیم،زیرا در آن شب اجازه ندادند وارد

خاته بشویم،فردا صبح بر اسب سوار شده و به کنار دریای خزر رفتیم و در کنار دریا راندیم تا به شهر فرح آباد

 رسیدیم.در راه عده زیادی گاومیش دیدیم که  چهار چرخه هایی را می کشیدند که در انگلستان هم داریم.

این شهر(فـــــــــــرح آبــــــاد) بسیار جالب است.وقتی وارد شهر می شوند،اول از روی پلی می گذرند که

از زیز آن آب زلالی جاری است که به دریای خزر می ریزد و در حدود یک میل انگلیسی با دریا فاصله دارد.

در کناره سمت راست این رود،باغهای بسیاری وجود دارد و در سمت چپ ما قهوه خانه ها ساخته شده اند.

در این امکنه تمام واردین به تماشا می نشینند و مایعی می نوشند که آن را قهوه می نامند.

من اسبم را جلوتر رانده و به میدان یا مرکز مال التجاره شهر رفتم،تمام محصولات ناحیه را به این مرکز

 می آورند و برای فروش عرضه می کنند،این محل،مکان وسیع و نظیفی است.

من وقتی از میان آن گذشتم،از جلو قصر شاه که در وسط آن شهر واقع بود،عبور کردم.

مهماندار ما را ار این شهر به خانه ای وارد کرد تا در آن جا استراحت کنیم و ما در آن جا منزل کردیم.

بعد درب قصر شاه باز شد و برای دیدن آن رفتیم.جای عالی و مطبوعی بود،دروازه آن بسیار ساده

است و چیز جالبی ندارد.پس از عبور از یک حیاط پر از سبزه که دو طرف معبر درختکاری شده بود،

به دروازه دیگری رسیدیم که مثل اولی ساده بود.پس از گذشتن از آن به باغی رسیدیم،بسیار دلپذیر

و پر از درختانپرتقال و نارنج،حوضهای زیبای متعدد در وسط این باغ است و در وسط حوض اصلی،

اطاقی بود که از تیر و چوب ساخته شده و محل جلوس شخص شاه است.

در یم طرف باغ،اندرون وی واقع است که اطاقهای زیبای جالبی دارد،کف اطاقها با فرش ترکی مفروش

 است که کاملاً به اندازه اطاق ساخته شده است.دیوارها و بالای اطاقها طلاکاری شده و منقوش به

عکسهای مرد و زن است و طبق مرسوم این کشور،بطور جالبی با طلا و سایر رنگها نقاشی شده

است،در برخی اطاقها تخت خوابهایی بود که نیم دوجین از صیغه های وی با هم می توانند روی آن

تختخوابها بغلطند.اطراف اطاقهای دیگر آئینه کاری شده است،بطوریکه بتوانند در موقعی که ......

برخی از اطاقها پر از چینی های جالبی است که برای نوشیدن قهوه و ....ضمن خوشگذرانی در میان

زنانش بکار می رود.در یک اطاق دیگر،تیر و کمان شاه را دیدم و قلابهای مخصوصی که برای چیدن

میوه از درخت بود.چیز دیگری که جلب نظر مرا کرد،محل مخصوصی است که شاه در آنجا به دست

خود گوشت تهیه می کند .کم دیده شده که پادشاه به کباب پختن بپردازد.

(سفرنامه استودارت در فرهنگ ایران زمین-ج۸-ص۱۹۶ و۱۹۷)

این سه سند قدرت تصور ذهنی و تصویر پردازی هنر مندانه از وضعیت فرح آباد در تاریخ و در اوج  قدرت

 را افزایش داده و درک داستانهای تاریخی  در این حوزه را کامل تر می کند.